۳ راهکار مقابله با ابرچالش زیست محیطی کشور

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ جهان با چالش ها و مشکلات جدی و قابل‌توجهی در حوزه زیست محیطی از بحران تغییرات اقلیمی گرفته تا افزایش روند جنگل زدایی، بیابان‌زایی و نیز آلودگی محیط زیست و طیف متنوعی از دیگر مشکلات دست و پنجه نرم می‌کند. همه این عوامل کار را به جایی رسانده است که برخی صاحب نظران حوزه محیط زیست بر این باورند، جز با تشریک مساعی و همکاری میان ملت ها و دولت های مختلف نمی توان وضعیت را تغییر داد و شرایط بهتری حاکم کرد. در این میان، کشورمان ازجمله کشورهایی به شمار می رود که در جغرافیای خود با مشکلات عدیده زیست محیطی دست به گریبان است. 

یکی از چالش های اصلی و محوری حکمرانی حوزه های مختلف زیست محیطی این است افکار عمومی، به نحوی مؤثر در روند حل مشکلات به کار گرفته نمی شوند

یکی از فوری ترین و مهم ترین بحران های زیست محیطی کشورمان فرونشست زمین است؛ مشکلی که رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به تازگی آن را «ابرچالش زیست محیطی ایران» توصیف کرد. بنا بر گزارش ها و یافته های پژوهشی، استان های گلستان، یزد و اصفهان به نحو گسترده ای با چالش فرونشست زمین دست به گریبان هستند با وجود این، آنگونه که رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفته است، استان کرمان در زمینه فرونشست زمین وضعیت کاملاً نامساعدی دارد و به طور میانگین سالانه 30 سانتی متر فرونشست مشاهده می شود.

طبق استانداردهای بین المللی، فرونشست سالانه چهار میلی متر خبر از وقوع بحران می دهد. در این نقطه، کشورمان با چالشی مواجه است که بایست هرچه سریعتر به مؤثرترین شیوه ممکن حل شود؛ کما اینکه اگر همچنان نسبت به چالش بی اعتنا باشیم، دیری نخواهد پایید که شاهد گسترش آن به مناطق مسکونی و افزایش پدیده مهاجرت از این مناطق خواهیم بود و البته محیط زیست کشورمان آسیب های جدی متحمل خواهد شد.

 
در حل چالش فرونشست زمین توجه به سه نکته ضروری به نظر می آید.

نخست، اینکه افکار عمومی آنچنان که باید و شاید در زمینه بحران فرونشست زمین و پیامدهای ویرانگر و منفی آن آگاهی کافی ندارند. از این رو، در وهله نخست بایستی اطلاع رسانی درست و کافی در زمینه بحران به ویژه در استان هایی که با آن دست به گریبان هستند، انجام شود. اصلی ترین هدف این دستورکار بایستی این باشد مردم به فوری بودنِ ماهیت بحران فرونشست زمین پی ببرند و خود به یکی از اضلاع حل مشکل تبدیل شوند.

یکی از چالش های اصلی و محوری حکمرانی حوزه های مختلف زیست محیطی این است افکار عمومی، به نحوی مؤثر در روند حل مشکلات به کار گرفته نمی شوند و از ظرفیت آنها استفاده نمی شود. در این زمینه نباید صرفاً در مقام تصدی‌گر ظاهر شد و این جنس نگاه در جهان کنونی چندان منطقی نیست. افکار عمومی باید فوری و جدی بودن بحران فرونشست زمین را به خوبی حس کنند و متوجه شوند.

 
دوم، اینکه یکی از اصلی ترین محرک های افزایش و تقویت بحران فرونشست زمین، استفاده گسترده و بی منطق از سفره های آب زیرزمینی و حفر چاه های غیرمجاز است. در برخورد با این پدیده باید رویکردهای سخت گیرانه‌تری در دستورکار قرار گیرد و بایست در افکار عمومی عزمی فراگیر برای مقابله با آن ایجاد شود. بخش قابل ملاحظه‌ای از مردم نباید قربانی رویکردهای منفعت محورانه طیف محدودی از انسان ها به دلیل استفاده بی رویه و غیرقانونی از سفره های آب زیرزمینی شوند.

 
طبق گزارش سال های گذشته در کشورمان، حفر چاه های غیرمجاز به ویژه در استان های کویری بحرانی بزرگ و ضربه سختی به سفره ها و منابع آب زیرزمینی کشورمان وارد کرده است؛ موضوعی که در افزایش بحران فرونشست زمین نقشی برجسته بازی می کند.

 
سوم، اینکه اتخاذ رویکرد و طرح علمی و مورد اجماع نخبگان برای مقابله با بحران فرونشست زمین بایستی مورد توجه دستگاه های اجرایی و تصمیم گیر کشور باشد. بایستی از اتخاذ رویکردهای موقت و درگیر شدن در جدل های بیهوده و سیاست زده که صرفاً موجب انباشت بحران، گسترش و افزایش آن می شود، خودداری و به حل بحران فرونشست زمین و البته دیگر بحران های زیست محیطی کشورمان، نگاهی فراجناجی و ملی کرد که یکی از نیازهای جدی ایران است.